МБУ ЦНТ "Алгыс" с. Кысыл- Сыр, Намского улуса

 

   Бэс  ыйын 20 күнүгэр Хомустаах Бастакы нэһилиэгин Үрүҥ Тунах  ыһыаҕа самаан сайыны көрсө өрө көтөҕүллүүлээхтик ыытылынна. Быйылгы Үрүҥ Тунах ыһыах  Нам улууһун бастакы баһылыга Д.Ф.Алексеев төрөөбүтэ 90 сылын көрсө нэһилиэккэ “Үлэ уонна бигэ  турук” , СӨ Култуура , РФ норуоттар Сомоҕолоһууларын сылларыгар   ананна. Айыыһыттара арчыланнын, иэйэхситтэрэ эҥээрдэстин диэн ыалдьыттары  Аан аартыкка уруйдуу  көрүстүлэр нэһилиэк Далбар Хотуттара. Бу күн, үлэни өрө туппут нэһилиэкпит ытык кырдьаҕастара,  чугастан- ыраахтан кэлбит биир дойдулаахтарбыт, "Нам " совхозка  үлэлээн ааспыт үлэһит дьоммут, ыҥырыылаах ыалдьыттар тоҕуоруһа мустан бэйэ- бэйэлэрин ахтыбычча үөрэ-көтө көрүстүлэр. 

 Ыһыах сиэрэ-туома   “Хомустаах Бастакы нэһилиэгэ”  тыа сирин түөлбэтин баһылыга В.Г.Жирков, Ил Түмэн  тыа хаһаайыстыбатын уонна аграрнай политикаҕа сис комитетын бэрэссэдээтэлэ            А.П. Атласов,  «Нам улууһа»  МО баһылыгын  солбуйааччы  А. И.   Павлов,  Д.Ф.Алексеев уола Г.Д. Алексеев дьиэ кэргэнинээн, тэрилтэлэр салайааччылара, депутаттар, «Нам” совхозка бэриниилээхтик үлэлээбит үлэ бэтэрээннэрэ, Үөдэй,  Таастаах,  2-Хомустаах нэһилиэктэрин делегациялара  кыттыылаах сэлэлээн хаамыыттан  са5аланна,  тыыннаах доҕуһуол бөлөҕө "Кымыс ырыатынан"  сиэр - туому аста.  Күҥҥэ тэннээх налыы нэлэмэн түһүлгэбитигэр дьол олохсуйдун диэн Алгыс түһэр сирин боҕуруоскай от сыттаах буруонан унаарытан, дыргыл сыттаах күөх от тэлгэннэ. 

Дьэ, бу кэннэ үйэлэргэ олохтоммут дьоһун түгэн олохтонно, киэн туттар спортсмен  ыччаттарбыт  Андрей Охлопков, Николай  Попов, Владик Мамаев  сүгүрүйэн туран нэһилиэк Аҕа баһылыгар   Ытык Дуоҕаны туттардылар, ытык ыһыах  бэлиэтэ  турда.Үөһээ мэҥэ халлаантан  айылҕабыт маанылаах көтөрдөрүн көрдөрөн  “Күнчээн” үҥкүү образцовай бөлөҕө   кыталыктыы  кынталдьыһа  үҥүүлээн дайдылар. Айылҕалыын алтыһар, Ыһыах дьоһун чыпчаала – Алгыс. Ыһыахха кэлбит дьон налыйан, иһийэн, илин диэки хайыһан чуумпуран алгысчыт А.К.Криговорницын -  Уйгу Сайаан Айхан уола  уҥа өтүттэн тоҕус уолаттардаах, хаҥас өтүттэн сэттэ  кыргыттардаах битийэн киирэн аал уоту оттон Үрдүкү айыыларга сүгүрүйэн айах тутта.   Алгыстаах ыһыах түһүлгэтигэр Күн Дьөһөгөй оҕотун сиэппитинэн Дьячковскай Егор Ионович киэргэлээх симэхтээх атын сиэтэн киин түһүлгэ устун дьорото хаамтарда.

Киин түһүлгэ хаба ортото алгыстаах түһүлгэҕэ саамал кымыс үрдүн  Ытык Аҕа киһибит Роман Романович Леонтьев охторон Аҕа баһылыкка туттарда. Бу кэннэ уйгулаах ыһыахпыт кыынньар кымыһын чочуллубут чороон  аайы  кутаттаан ыһыах ыалдьыттарын арчыһыт хотуттар күндүлээтилэр. А.Окоемов аат. «Мичээр» оҕо үҥкүү норуодунай  ансаамбылын   оҕолоро сыыдам сыралаах, түөрт түөрэх туйахтаах Дьөһөгөй үҥкүүтүн үҥкүүлээн дьөһөгөттүлэр. Ийэ Дойдубут  мааныылаах иччитэ Ааан Алахчын Хотун –  ырыа тойуктаах насхалдьыйа устан киирдэ, ону тэҥэ эрэкэ-дьэрэкэ оҕолор тэйиэккэлэһэ ойуоккаластылар.

Уйгу – быйаҥ ыһыах тэнийэн, үөрүү-көтүү үксээтэ, саргы-дьаалы салаллан  "Чороонноох үҥкүү"  түһүлгэни киэргэттэ. Үрүҥ Тунах ыһыах уйгутун олохтоон, төгүрүччү туран, илии-илииттэн тутуһан, алгыстаах аартыгы арыйан оһуокайдьыт ырыата дьиэрэйдэ. Оһуокайы таһаардылар Үөдэй нэһилиэгиттэн Геннадий Игнатьев, Бастакы Хомустаах  нэһилиэгиттэн Урсун  Винокуров. 

Ыһыах маанылаах түһүлгэтигэр "Сайдар суолу түстээбит "Нам" совхоз"  быыстапка, видеоархив үлэлээн, дьон - сэргэ сэҥээрэ көрдө. Быыстапканы Д.Ф. Алексеев аат. орто оскуола  түмэлэ (С.Н.Винокурова), "Эйгэ"  модельнай библиотека,  Н.В.Константинова бэлэмнээн  үлэлэттилэр. 

Үөрүүлээх чаас аһыллыытыгар Д.Ф. Алексеев аатынан 1-Хомустаах орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ Д.Ф.Алексеев үлэлээн , олорон ааспыт олоҕуттан литературнай дьүһүйүүнү бэрт истиҥник ааҕан дьон кэрэхсэбилин ыллылар, салайааччы СР үөрэҕириитин туйгуна А.А. Томская. Үрүҥ тунах ыһыаҕынан эҕэрдэлэрин тиэртилэр ыһыах маанылаах түһүлгэтин ыалдьыттара- Ил Түмэн  тыа хаһаайыстыбатын уонна аграрнай политикаҕа сис комитетын бэрэссэдээтэлэ            А.П. Атласов,  «Нам улууһа»  МО баһылыгын  солбуйааччы  А. И.   Павлов,  Д.Ф.Алексеев уола Г.Д. Алексеев, «Нам улууһа»  МО депуттаттарын бэрэссэдээтэлэ  А.И.Винокуров, "Таастаах нэһилиэгэ"  Тыа сирин түөлбэтин баһылыга  С.И. Аргунов, "2 - Хомустаах нэһилиэгэ"  Тыа сирин түөлбэтин баһылык эбээһинэһин толорооччу  П.Д.Васильев,  "Үөдэй нэһилиэгэ"  тыа сирин түөлбэтин баһылыга И.В.Гаврильев. Үлэҕэ, спортка үрдүк ситиһиилэрдээх биир дойдулаахтарбыт, нэһилиэкпит олохтоохторо бэлиэтэннилэр.   Ылбаҕай ырыа куттаах «Алгыс” норуот айымньытын иһинэн үлэлиир "Татыйык" , «Сарыада» ансаамбыллар ырыаларын, “Күнчээн” үҥкүү образцовай бөлөҕө, А.Окоемов аат. «Мичээр» оҕо үҥкүү норуодунай  ансаамбыл   үҥкүүлэрин бэлэх ууннулар, дьон болҕомтотун тартылар.

Эбиэт кэннэ "Туймаада" судаарыстыбыннай вокальнай ансаамбыл эҕэрдэ кэнсиэрин бэлэх уунна. Ыһыах күөн күрэстэрэ оҕолорго, улахан дьоҥҥо ыытылынна. "Сахам талбам таҥаһа" күрэххэ Иннокентий, Александра Даниловтар, "Төрүт дорҕоон түһүлгэтэ" фольклор көрүҥнэригэр күрэххэ Семен Гаврильев, "Дьиэрэй" бөлөх , "Чугдаар" бөлөх , "Тарбах тардыһыыта" күрэххэ Данил Бугаев, Андрей Хоронов, Наиля Васильева, Варвара Зароявняева , о5олорго сүүрүүгэ Алгыстаан Колесов, Алиана Ядреева, тутум эргииргэ ( 2012-2013 сс.) Андрей Маньков, ыстаҥаҕа ( 2014-2015 сс.) Казимир Павлов, "Уһун суһуох" күрэххэ Лиана Новгородова, Эрика Данилова үрдүк кыайыыны ситистилэр, спонсордар ааттарыттан бириистэри туттулар. Маны сэргэ "Төрүт ох саанан" ытыыга күрэх элбэх кыттааччыны түмтэ. Үгэскэ кубулуйбут "Өбүгэ оонньуулара" күрэх кыайыылааҕынан уон бөҕөстөн 2 - Хомустаахтан Егор Сивцев тахсан үөрүүтэ үксээтэ, Георгий Алексеев туруорбут сүрүн бирииһин мотоциклы бэлэх тутта. Сыл аайы ыытыллар "Сайын - тутуу кэмэ" бириис оонньуутун сүрүн бирииһин 30 тыһ. солк. сертификаты Екатерина Петрова ылла. Ыһыах киэһэ өттүгэр биир дойдулаахпыт, ырыаһыт Кэскил Баишев айар бөлөҕүн кытта "Үрүҥ түүн" үҥкүү киэһэтин, кэсниэри бэлэх уунна.

Үрүн тунах ыһыахпытыгар ыытыллар күрэхтэрбитигэр спонсордаатылар "Сканди Дом" тутуу хампаанньата, Ленин орденнаах, икки Үлэ Кыһыл знамя орденнаах , чемпион ыанньыксыт Д.Т.Аргунов оҕолоро, иистэнньэҥ, СР култууратын туйгуна Я.П.Ядреева, С.Ю.Соловьев, култуура эйгэтигэр араас кэмнэргэ үлэлээбит ветераннар, Дарина, Михаил Павловтар дьиэ кэргэн, Саргылана, Саян Дальбиновтар дьиэ кэргэн уонна урбаанньыт, биир дойдулаахпыт Г.Д.Алексеев.

Саха итэҕэлинэн, ыһыахха кэлбит хас биирдии ыалдьыт Аан Аартыгынан арыаллатан киин түһүлҕэҕэ үөрэ-көтө киириэхтээх. Ыһыах түһүлгэтин Аан Аартыга быйыл мааныланан, сиэдэрэйдэнэн оҥоһуллубутун дьон -сэргэ бэлиэтии көрдө. Ол курдук. 14 сэргэни чочуйан оҥордо Л. М. Ядреев, оһуорун-мандарын оҥордо Ю.А. Николаев улахан уолунаан Ярославтыын.

Бу курдук, "Хомустаах ыһыаҕа" диэн уос номоҕо буолбут нэһилиэкпит ыһыаҕа хас биирдиибит сүрэ5ин үтүөнэн, тапталынан, үөрүүнэн угуттаата. Бука бары күүс- көмө, сүбэ- ама буолбут дьоммутугар, кыттыыны ылбыт нэһилиэкпит олохтоохторугар тэрийээччилэр ааттарыттан махталбытын биллэрэбит!